Węgierki domagają się ratyfikacji Konwencji stambulskiej. “Bez tego nie możemy mówić o zmianie systemu”.

Oto czego dziś chcą się Węgierki:

1. Natychmiastowa ratyfikacja Konwencji stambulskiej – pełne uznanie prawne konwencji o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej.

2. Niezależne dochodzenie w budapeszteńskiej policji – zbadanie wewnętrznej korespondencji poniżającej przedstawicieli mediów i kobiety działające społecznie oraz pociągnięcie osób odpowiedzialnych do konsekwencji.

3. Zero tolerancji dla nadużyć instytucjonalnych – wyeliminowanie praktyki obwiniania ofiar przez organy państwowe podczas przyjmowania zgłoszeń i prowadzenia postępowań.

4. Obowiązkowe szkolenia uwrażliwiające – wprowadzenie regularnych, obowiązkowych szkoleń dla pracowników policji, wymiaru sprawiedliwości i ochrony zdrowia na temat przemocy domowej oraz dyskryminacji ze względu na płeć.

5. Karalność molestowania w przestrzeni publicznej – wprowadzenie odrębnego przepisu prawnego penalizującego molestowanie na ulicach i w innych miejscach publicznych.

6. Bezpieczne przestrzenie publiczne i transport zbiorowy – zapewnienie odpowiedniego oświetlenia ulic, punktów alarmowych oraz przeszkolenie kierowców i kontrolerów w zakresie reagowania na przypadki molestowania.

7. Więcej bezpiecznych domów dla matek – natychmiastowe zwiększenie liczby i finansowania schronisk dla kobiet w sytuacjach kryzysowych oraz ich dzieci.

8. Skuteczniejsze przepisy dotyczące zakazu zbliżania się – zaostrzenie zasad stosowania nakazu ochronnego oraz zwiększenie kontroli nad sprawcami przemocy, m.in. poprzez wykorzystanie elektronicznych urządzeń monitorujących.

9. Reforma systemu ochrony dzieci – ograniczenie lub odebranie prawa do kontaktów z dzieckiem rodzicowi stosującemu przemoc, jeśli zagrożone jest bezpieczeństwo dziecka lub matki.

10. Likwidacja luki płacowej między kobietami a mężczyznami – zagwarantowanie równych wynagrodzeń za jednakową pracę poprzez odpowiednie regulacje prawne i przejrzystość płac.

11. Nowoczesna i inkluzywna edukacja – wprowadzenie do programów szkolnych edukacji na temat świadomej zgody, godności człowieka i równości płci.

12. Włączenie organizacji społecznych i zapewnienie im wsparcia – uznanie kompetencji niezależnych organizacji pozarządowych działających na rzecz ochrony kobiet i dzieci oraz zaprzestanie ich stygmatyzowania przez państwo.

Jeden z postulatów został zrealizowany jeszcze przed demonstracją. 1 października węgierska policja poinformowała o zakończeniu wewnętrznego postępowania w sprawie korespondencji dotyczącej dziennikarki HVG. Władze formacji uznały ton wiadomości za niedopuszczalny i podkreśliły, że od wszystkich funkcjonariuszy oczekują kulturalnej i pełnej szacunku komunikacji. Dwóch pracowników przeniesiono poza pion komunikacyjny.

“W imieniu kierownictwa formacji oraz wszystkich jej pracowników uznajemy treść listu za niedopuszczalną. Oczekujemy od funkcjonariuszy i pracowników policji kulturalnej i pełnej szacunku komunikacji w każdych okolicznościach, niezależnie od tego, w jakim obszarze wykonują swoje obowiązki, a także od tego, czy rozmawiają ze sobą nawzajem, z obywatelem, czy też – w danym przypadku – z dziennikarzem. W naszej formacji podstawową wartością i wymogiem jest kierowanie się tą zasadą w codziennej służbie.

Ważnym elementem nowej kultury organizacyjnej jest umiejętność przyznawania się do błędów, przepraszania za nie oraz podejmowania wszelkich działań, aby podobne sytuacje nie powtórzyły się w przyszłości”.

Przemoc wobec kobiet w państwie Orbána

W prorodzinnej polityce Fideszu problem przemocy domowej z trudem znajdował miejsce w narracji rządzących. Model rodziny – ojciec mężczyzna, matka kobieta – promował stereotypowy podział ról, przyczyniając się tym samym do umocnienia nierówności wynikających z różnic płci. 

Węgry podpisały Konwencję stambulską w 2014 roku, jednak w maju 2020 roku parlament odrzucił jej ratyfikację. Rządząca wówczas koalicja Fidesz-KDNP, dysponująca większością konstytucyjną, argumentowała, że konwencja promuje „ideologię gender”, wspiera migrację i zagraża węgierskiej suwerenności. Zastrzeżenia budziła również rola GREVIO – niezależnego organu ekspertów Rady Europy monitorującego wdrażanie konwencji.

Ówczesna ministra sprawiedliwości Judit Varga przekonywała, że ratyfikacja nie jest potrzebna, ponieważ – jak napisała na Facebooku – „węgierski system prawny zapewnia skuteczniejszą i silniejszą ochronę” niż Konwencja stambulska.

Początkowo rząd nie prezentował tak jednoznacznie negatywnego stanowiska. Brak ratyfikacji tłumaczono czasochłonnym i kosztownym procesem dostosowywania prawa. W 2015 roku Ministerstwo Sprawiedliwości przygotowało zestawienie obowiązujących przepisów z wymogami konwencji. W lutym 2017 roku informowano natomiast o trwających uzgodnieniach międzyresortowych projektu ustawy dotyczącej jej ogłoszenia.

Pod koniec 2017 roku nastąpił jednak zwrot. Rząd zaczął blokować ratyfikację, coraz częściej powołując się na argumenty związane z ideologią gender, a później również z migracją. W 2019 roku Judit Varga określiła konwencję podczas posiedzenia Komisji Sprawiedliwości mianem „politycznej histerii”.

Kilka lat później kwestia przemocy domowej wróciła do debaty publicznej. Tym razem jednak z byłą minister sprawiedliwości w roli głównej.  W 2024 roku, już po dymisji związanej z aferą wokół prezydenckiego ułaskawienia, Varga udzieliła wywiadu dziennikarzowi związanemu ze środowiskiem Orbána. Opowiadała w nim, że jej małżeństwo z Péterem Magyarem było „piekłem” i że sama była ofiarą przemocy ze strony byłego męża.

Wywiad spotkał się z krytyką, a zachowanie Vargi zyskało miano “politycznej histerii”, której celem było zdyskredytowanie Magyara. Materiał ukazał się wkrótce po upublicznieniu przez niego nagrania, na którym według byłego męża Varga opowiada o usuwaniu przez rządzących materiałów dowodowych w jednej z głośnych spraw dotyczących korupcji. 

Czy Węgry Pétera Magyara zmienią politykę wobec kobiety?

W wyborach parlamentarnych 12 kwietnia 2026 roku TISZA odniosła zwycięstwo, zdobywając większość konstytucyjną. Z jej list i okręgów wyborczych do Zgromadzenia Narodowego weszły 44 kobiety. Noémi Martini,wspomniana już przeze mnie dziennikarka, na łamach HVG tak komentowała wyniki wyborów: 

“Przegrali mężczyźni Fideszu. Przegrali ci, którzy przez 16 lat rządzili w poczuciu własnej wyższości i bezkarności. Ci, którzy zamienili rząd w męską szatnię i pisali ustawy atramentem wstydu i pogardy. Jednym z symboli tej zmiany jest fakt, że w nowym Zgromadzeniu Narodowym zasiądzie więcej kobiet niż kiedykolwiek od 1980 roku”. 

Odsetek kobiet w węgierskim parlamencie niemal się podwoił – z 14 do 27 proc. Zmienił się także zakres funkcji powierzanych kobietom. W nowym Zgromadzeniu Narodowym kobieta pełni funkcję przewodniczącej, kobieta stoi na czele klubu parlamentarnego TISZY, a czterema ministerstwami kierują kobiety. Stanowią one również jedną trzecią wszystkich sekretarzy stanu.  Czy będzie to miało przełożenie na zmianę polityki wobec kobiet?

Wśród obietnic wyborczych TISZY nie znalazła się wprawdzie bezpośrednia deklaracja ratyfikacji Konwencji stambulskiej, jednak w programie wyborczym, w rozdziale poświęconym kobietom i równym szansom, czytamy:

“Węgry potrzebują bardziej sprawiedliwego i humanitarnego społeczeństwa. Kraju, w którym nikt nie jest dyskryminowany ze względu na płeć.

Wierzymy, że równość szans nie jest obietnicą, lecz kwestią sprawnie działających instytucji, równego dostępu i udziału w życiu społecznym.

Dziś kobiety pracują więcej, zarabiają mniej i mają mniejszy wpływ na podejmowanie decyzji niż mężczyźni.

TISZA to zmieni. Będziemy egzekwować zasadę równej płacy za równą pracę, wspierać elastyczne formy zatrudnienia, zapewniać realną ochronę przed dyskryminacją, wspierać odpowiednią reprezentację kobiet w życiu społecznym i politycznym, a także zagwarantujemy im humanitarne warunki opieki okołoporodowej oraz skuteczne leczenie niepłodności.

O życiu kobiet nie można decydować bez kobiet.”

Obietnice te dawały Węgierkom nadzieję, że zwycięstwo TISZY przyniesie wreszcie większy szacunek dla kobiet i ich praw, a jednym z jego wyrazów będzie ratyfikacja Konwencji stambulskiej.

Tymczasem siedem miesięcy po wyborach kobiety coraz głośniej mówią o rozczarowaniu. Wyraźnym tego przykładem jest list otwarty do premiera Pétera Magyara, wystosowany przez Edinę Hajnal i Angelę Murinai przy wsparciu środowisk kobiecych. Pod internetową petycją towarzyszącą listowi 6 listopada 2026 roku widniało już 27 223 podpisów.

Autorki przypominają w nim, dlaczego kobiety poparły TISZĘ:

“W kwietniu głosowałyśmy na TISZĘ, ponieważ wszystkie chcemy żyć w kraju, w którym kobiety są bezpieczne, a ich godność i prawo do samostanowienia są respektowane. Dlatego szczególnie oburzające jest to, że minister zdrowia konsultuje kwestie naszych praw reprodukcyjnych z przedstawicielami Kościoła, podczas gdy głos kobiet ponownie zostaje zepchnięty na dalszy plan. Rozporządzenie dotyczące obowiązku wysłuchania bicia serca płodu przed aborcją jest symbolem takiego paternalistycznego myślenia: autonomia kobiety zostaje podporządkowana decyzjom innych.

Rząd musi ratyfikować Konwencję stambulską. Oznaczałoby to również, że Węgry zobowiązują się do przeciwdziałania przemocy wobec kobiet i dyskryminacji oraz uznają, że zapewnienie kobietom bezpieczeństwa, poszanowania ich godności i prawa do samostanowienia jest odpowiedzialnością państwa. Obejmuje to likwidację przepisów i praktyk, które opresyjnie traktują kobiety i prowadzą do ich dyskryminacji – w tym również zniesienie rozporządzenia o obowiązku wysłuchania bicia serca płodu. Byłby to wreszcie jasny sygnał polityczny: kobiety są pełnoprawnymi, samodzielnymi i kompetentnymi obywatelkami”. 

Historia węgierskiej debaty o prawach kobiet nie jest odosobniona. W Polsce również widać, jak trudno przełożyć polityczne deklaracje i wyborcze obietnice na konkretne rozwiązania.

W 2023 roku Koalicja Obywatelska wygrała wybory między innymi dzięki mobilizacji kobiet, którym obiecywano między innymi liberalizację prawa aborcyjnego i możliwość przerywania ciąży na żądanie do dwunastego tygodnia. Po trzech latach Donaldowi Tuskowi nie udało się tej obietnicy dowieść. W polskim parlamencie właśnie toczą się boje o – w najlepszym wypadku – powrót do kompromisu aborcyjnego sprzed 1993.

Na Węgrzech sytuację ułatwia dziś fakt, że partia rządząca dysponuje większością konstytucyjną. Co więcej, 1 października posłanki TISZY utworzyły własny klub – TISZA Pracownia Kobiet (TISZA Női Műhely). To właśnie jego przedstawicielki podczas protestu na rzecz bezpieczeństwa kobiet odebrały petycję z apelem o natychmiastową ratyfikację Konwencji stambulskiej.

Czy głos Węgierek zostanie wysłuchany przez nową władzę? Dla wielu kobiet będzie to jeden z ważniejszych sprawdzianów tego, czy zapowiadane przez TISZĘ „skuteczne i bardziej przyjazne ludziom państwo” będzie rzeczywiście państwem dla wszystkich, czy znów tylko dla wybranych.